Astudiaeth Achos 17

Mae corff llywodraethu ysgol gynradd wedi penderfynu ar ei strwythur pwyllgorau, sydd yn cynnwys pwyllgor Adolygu Cyflogau a Phwyllgor Apêl Adolygu Cyflogau. Mewn cyfarfod diweddar o’r corff llywodraethu, trafodwyd adolygiad cyflog aelod o’r staff a daethpwyd i benderfyniad. Mae’r aelod o staff dan sylw bellach wedi apelio yn erbyn y penderfyniad yma. Gan fod y penderfyniad wedi’i wneud mewn cyfarfod llawn o’r corff llywodraethu, mae pob aelod wedi’u heffeithio. Oherwydd hynny mae’r corff llywodraethu wedi holi os oes modd gofyn i bwyllgor o lywodraethwyr annibynnol (y tu allan i’r ysgol) wrando ar yr apêl adolygu cyflog.

Nid oes darpariaethau yn y rheoliadau i ddirprwyo y mater yma i lywodraethwyr annibynnol. Fe fydd rhaid i’r corff llywodraethu ystyried y canlynol:

  • Oedd yna unrhyw aelodau o’r corff llywodraethu nad oedden nhw’n bresennol yn y cyfarfod llawn o’r corff llywodraethu pan drafodwyd y cyflog? Os felly, gallai’r corff llywodraethu llawn benodi’r llywodraethwyr yma ar y pwyllgor apêl adolygu cyflogau, i drafod y mater hwn yn unig.
  • Oes yna unrhyw leoedd gwag ar y corff llywodraethu y gellid eu llenwi? Yna gellid penodi’r llywodraethwyr newydd ar y pwyllgor apêl adolygu cyflogau er mwyn gwrando ar y mater.
  • Os nad oes yna ddigon o lywodraethwyr i gynnal yr apêl adolygu cyflogau, gallai’r corff llywodraethu ystyried:
    – (a) cael gwared ar lywodraethwyr (o bosibl dros dro er y byddai’n rhaid cytuno ar hyn) a phenodi llywodraethwyr sydd yn ddi-duedd i wrando ar y mater; neu
    – (b) addasu’r offeryn llywodraethu i gynyddu maint y corff llywodraethu (os nad yw eisoes y maint mwyaf), er bod hyn yn cymryd amser a hwn fyddai’r dewis olaf.

Mae’r rhain yn faterion anodd i’w datrys. Yn ymarferol, mae undebau llafur yn aml yn fodlon i banel annibynnol o lywodraethwyr o ysgol arall ddelio gyda’r mater, sef yr hyn a awgrymir gan y corff llywodraethu. Ond, fel y nodwyd uchod, does yna ddim darpariaethau yn y rheoliadau i wneud hynny.