Astudiaeth Achos 20

Rydych chi mewn perthynas newydd, nad yw’n wybodaeth gyffredinol yn yr ysgol, er bod eich plant yn gwybod amdano. Mae eich partner newydd yn uwch athro yn yr ysgol, ac rydych chi yn aelod o’r staff cefnogi yn yr ysgol (gweinyddydd yn gweithio ar eiddo a chyllid). Rydych wedi cael cais gan y corff llywodraethu i fod ar banel dewis swydd dirprwy bennaeth yn yr ysgol, oherwydd bod gennych wybodaeth fanwl am y gwaith y bydd y dirprwy newydd yn ei wneud. Mae eich partner wedi dweud wrthych chi ei fod yn bwriadu gwneud cais am swydd y dirprwy bennaeth. Beth ddylech chi wneud? Eich teimlad cychwynnol ydy peidio â dweud dim a bod yn rhan o’r broses benodi.

Ni fyddai’n briodol i chi gymryd rhan yn y broses benodi oherwydd eich perthynas gydag un o’r ymgeiswyr. Fe fyddai hyn yn codi amheuaeth ynghylch yr holl broses pe bai eich partner yn llwyddiannus ac yn cael ei benodi, ac yna pe byddai’n dod yn wybyddus eich bod mewn perthynas gydag ef, felly fe fyddai angen i chi dynnu allan o’r broses. Ond, fe ddylech hefyd ystyried y gallai fod yna achlysuron mewn cyfarfodydd corff llywodraethu llawn a chyfarfodydd pwyllgorau lle y gallai fod gennych wrthdaro buddiannau, oherwydd eich perthynas e.e. unrhyw drafodaethau ynghylch staffio, cyflogau ac yn y blaen.

Mae canllaw i lywodraethwyr Llywodraethwyr Cymru ar Benodi Penaethiaid a Dirprwy Benaethiaid yn rhoi rhywfaint o wybodaeth ar ddatgan buddiant:

Gall datganiad o fuddiant gan athro/athrawes neu gynrychiolwyr staff ar y corff llywodraethu yng nghyd-destun penodi Pennaeth a Dirprwy Bennaeth fod yn ddadleuol. Fe fydd ysgolion yn ymwybodol o’r Rheoliadau Llywodraethu Ysgolion a Gynhelir (Cymru) 2005 ond mae’n bwysig cofio:

  • Nid oes rhaid i athrawon a staff lywodraethwyr dynnu allan yn awtomatig pan nad ydy eu buddiant yn ddim mwy na buddiant yr athrawon yn gyffredinol yn yr ysgol.
  • Nid yw athrawon a staff lywodraethwyr yn cael eu cyfyngu yn awtomatig rhag cymryd rhan yn y broses benodi fel aelod o’r panel dewis.
  • Ni ellir ei gwneud yn ofynnol i athrawon a staff lywodraethwyr dynnu allan o ganlyniad i unrhyw ystyriaeth ynghylch cyfansoddiad y panel dewis;
  • Mae’n ofynnol i athrawon a staff lywodraethwyr dynu allan dim ond os oes ymgeiswyr mewnol yn cael eu hystyried, ac y byddai eu penodi yn amlwg yn creu swydd wag y gallen nhw fod yn ymgeisydd ar ei chyfer. Gallai llywodraethwr o’r fath gymryd rhan yn y panel dewis os yw wedi cytuno’n ffurfiol mewn ysgrifen i beidio â gwneud cais am y swydd neu i chwilio am unrhyw fudd arall yn deillio o hynny.

Rhaid i aelodau panel dewis ddatgan buddiant os oes ganddyn nhw gysylltiad gydag ymgeisydd allai esgor ar her i’w didueddrwydd yn nes ymlaen.

Os oes yna anghytundeb ynghylch yr angen i rhywun dynnu allan ai peidio, mater i aelodau eraill y corff llywodraethu cyfan neu’r panel dewis ydy gwneud y penderfyniad – rheoliad 63