Astudiaeth Achos 21

Rydych yn llywodraethwr ar ysgol iau ac mae gennych rhywfaint o bryderon ynghylch cadeirydd y llywodraethwyr. Mae’n ymddangos bod y cadeirydd yn gwneud penderfyniadau ar ran y corff llywodraethu, fel

  • cymeradwyo hysbyseb ar gyfer penodi dirprwy bennaeth;
  • cytuno ar gylch gwaith ar gyfer pwyllgor newydd; a
  • penodi ei hun a llywodraethwr arall fel arfarnwr rheoli perfformiad y pennaeth.

Dydych chi ddim yn siŵr os oes gan y cadeirydd y pŵer i wneud y penderfyniadau yma, ac weithiau rydych yn teimlo nad oes gan weddill y corff llywodraethu ddim gwaith i’w wneud.

Ni ddylai’r cadeirydd yn unig wneud penderfyniadau ar yr un o’r meysydd a restrir uchod. I gymryd y materion fesul un, gan gyfeirio at y ddeddfwriaeth berthnasol:

Yn ôl Rheoliadau Staffio Ysgolion a Gynhelir (Cymru) 2006 mae’n ofynnol dirprwyo’r holl broses o benodi dirprwy bennaeth i banel o lywodraethwyr (3-7 aelod). Fe fyddai hyn yn cynnwys ffurfio hysbyseb ar gyfer y swydd, manyleb swydd, creu rhestr fer a chynnal cyfweliadau (rheoliad 10).

Mae Rheoliadau Llywodraethu Ysgolion a Gynhelir (Cymru) 2005 yn datgan na ellir dirprwyo ffurfio pwyllgorau (rheoliad 51) ac mai cyfrifoldeb y corff llywodraethu llawn ydy penderfynu ar aelodaeth a chylch gwaith eu pwyllgorau (rheoliad 54).

Mae Rheoliadau Arfarnu Athrawon Ysgol (Cymru) 2011 yn datgan “rhaid i gorff llywodraethu ysgol benodi o leiaf dau lywodraethwr fel arfarnwyr pennaeth, a rhaid i o leiaf un ohonyn nhw fod yn lywodraethwr sylfaen yr ysgol os yw’n ysgol sydd â chymeriad crefyddol neu yn ysgol a gynorthwyir yn wirfoddol heb gymeriad crefyddol” (rheoliad 7).

Efallai y byddai’n briodol cael trafodaeth ar y nifer o gyfrifoldebau cyfreithiol llywodraethwyr sydd yn gyfrifoldebau i’r corff llywodraethu llawn, yn hytrach nag unigolion, yng nghyfarfod nesaf y corff llywodraethu.