Astudiaeth Achos 9

Mae gan Mr Williams ymholiad. Cafodd ei ethol yn ddiweddar fel rhiant lywodraethwr yn ysgol ei blentyn ac roedd wedi mynychu dau gyfarfod o’r corff llywodraethu a’r hyfforddianr anwytho gan yr Awdurdod Lleol. Roedd yn mwynhau ei rôl newydd. Yr wythnos ddiwethaf hon fe wnaeth Gytundeb Gwirfoddol Unigol (IVA) gyda’i gredydwyr. Mae IVA yn ddewis amgen ffurfiol i unigolion sy’n dymuno osgoi bod yn fethdalwyr. Roedd yn ymwybodol na allai barhau fel llywodraethwr pe byddai’n datgan ei fod yn fethdalwr ond nid oedd yn sicr o’i sefyllfa nawr bod ganddo IVA.

Mae IVA yn gontract cyfreithiol rhwymedig rhwng dyledwyr a’u credydwyr. Mae’n galluogi unigolyn i dalu dyled o fewn cyfnod o amser sefydlog a rhesymol, fel rheol cyfnod o bum mlynedd, yn ôl contract ac mae’n ddewis amgen i fethdalu. Mae’n galluogi dyledwr i:

  • Talu dyledion anwarantedig sy’n ddyledus trwy dalu canran o’r swm sy’n ddyledus i’w gredydwyr.
  • Dod i drefniant gyda chredydwyr ynghylch talu’r dyledion. (Adran 253(1), Deddf Ansolfedd 1986)

Mae Rheoliad 6 o Atodlen 5 o’r Rheoliadau Llywodraethu Ysgolion a Gynhelir (Cymru) 2005 yn datgan

  • Caiff person ei anghymhwyso rhag dal neu barhau i ddal swydd fel llywodraethwr ysgol —
    – (a) os ydy ef neu hi wedi eu barnu yn fethdalwr neu os ydy ei ystad ef neu hi wedi ei atafaelu ac (yn y naill achos neu’r llall) os nad ydy ef neu hi wedi eu rhyddhau ac os nad ydy’r gorchymyn methdalu wedi ei ddirymu neu ei ddiddymu, neu
    – (b) os ydy ef neu hi wedi gwneud cyfansoddiad neu drefniant gyda, neu wedi caniatau gweithred ymddiriedolaeth ar gyfer eu credydwyr ac nad ydy ef neu hi wedi eu rhyddhau mewn perthynas â hynny.

Y cwestiwn felly ydy’r IVA yn “gyfansoddiad neu yn drefniant … gyda’i gredydwyr”.

Mae’r datganiad hwn yn ddigon eang i gynnwys IVA ac felly mae’n ei atal rhag parhau fel llywodraethwr hyd nes y caiff ei ryddhau.