Newyddion

Teithiau Iach – Y rhaglen addysgiadol am deithio egnïol ar gyfer ysgolion Cymru

Erthygl wedi’i hysgrifennu gan Chris Roberts, Pennaeth Materion Allanol, Sustrans Cymru

Lansiwyd Teithiau Iach gan Sustrans Cymru ym mis Medi 2015, gyda chyllid tair blynedd gan Lywodraeth Cymru. Dylinwyd y rhaglen er mwyn cefnogi ysgolion ledled Cymru i gynyddu’r nifer o ddisgyblion sy’n defnyddio dulliau teithio egnïol ar gyfer y daith ysgol, rhan allweddol o ddiwallu nodau Deddf Teithio Llesol y Cynulliad.

Gwyddom mai dim ond 35% o blant sy’n cael yr awr o weithgaredd corfforol sydd ei angen arnynt bob dydd yn ôl argymhellion. Mae cerdded neu feicio’r daith i’r ysgol yn ffordd ymarferol i blant gael rhagor o weithgaredd corfforol bob dydd, a gyda hynny daw ystod o fuddion i’n heconomi, ein cymunedau a’n hamgylchedd, yn ogystal â pharodrwydd i ddysgu. Mae’r buddion eraill a ddaw yn sgil lleihau’r nifer o blant yn cael eu gyrru i’r ysgol yn cynnwys gostyngiad mewn tagfeydd traffig ac allyriadau CO2. Mae nifer o benaethiaid yn rhannu ein (ac eich!) rhwystredigaeth am dagfeydd traffig wrth giatiau’r ysgol.

Drwy gyfrwng y rhaglen, bydd tua 100 o ysgolion cynradd nad ydynt wedi bod yn rhan o un o fentrau Sustrans Cymru o’r blaen yn derbyn cefnogaeth uniongyrchol gan swyddog ysgolion Sustrans i’w galluogi i feithrin diwylliant teithio llesol yn eu hysgol. Bydd ysgolion yn penodi pencampwyr a fydd yn cysylltu’n uniongyrchol gyda Sustrans er mwyn adnabod pa gymorth y gallwn ei gynnig drwy gyngor ac adnoddau ymarferol i alluogi’r ysgol i ddatblygu cynllun gweithredu i’r ysgol. Bydd y rhaglen yn arfogi athrawon gyda’r sgiliau hanfodol i roi hyfforddiant penodol i’w disgyblion drwy ddarparu hyfforddiant athrawon ymarferol i sicrhau fod ysgolion yn gallu parhau i ddarparu’r rhaglen unwaith y bydd cefnogaeth Sustrans yn lleihau.

Gwahoddir pob ysgol yng Nghymru hefyd i ddefnyddio ‘gwasanaeth cynghori’ teithio llesol newydd drwy gysylltu â Sustrans drwy gyfrwng ein gwefan, Trydar, Facebook, ebost, dros y ffôn neu’r drwy’r post. Bydd y gwasanaeth yn gweithredu drwy gynnig gwybodaeth ddefnyddiol a gweithgareddau ymarferol yn ogystal ag ymateb i ymholiadau uniongyrchol gan ysgolion ynghylch y materion ymarferol sydd ynghlwm â galluogi plant i deithio i’r ysgol ar feic, ar sgwter neu wrth gerdded.

Bydd Sustrans hefyd yn gweithio gyda disgyblion o nifer penodedig o ysgolion uwchradd i gael eu barnau am seilwaith teithio llesol yn eu hardal. Bydd yr ymgynghoriadau hyn, a’u cynhelir dros gyfnod y rhaglen dair blynedd, yn hysbysu awdurdodau lleol yn eu dyletswydd i greu mapiau Rhwydwaith Integredig Deddf Teithio Llesol ac wrth ddarparu prosiectau Llwybrau Diogel mewn Cymunedau. Ystyriwn bod hwn yn fudd allweddol – nid yw prosiectau cyfalaf wedi’u hariannu gan Lywodraeth Cymru wedi cael unrhyw weithgaredd refeniw neu hyrwyddo wedi’i gysylltu’n uniongyrchol gyda nhw o’r blaen, ond profiad Sustrans dros nifer o flynyddoedd yw bod angen cysylltu’r ddau gyda’i gilydd i gyflawni cynnydd yn lefelau teithio llesol.

Mae’r rhaglen yn golygu fod ystod o ddeunyddiau dwyieithog ar gael er mwyn i ysgolion eu defnyddio mewn gwersi a chyfarfodydd boreol. Yr adnoddau allweddol yw:

  • Canllaw ac Adnoddau Deddf Teithio Llesol Taflen wybodaeth i athrawon yn egluro’r Ddeddf Teithio Llesol, ac yn hysbysu ysgolion am sut y gallent gymryd rhan a chynlluniau gwersi ar gyfer Blynyddoedd 5 & 6.
  • Adnodd Llythrennedd a Rhifedd Cynradd Enwebwyd ein hadnodd Cyfnod Allweddol 2, ar gyfer Blynyddoedd 5 & 6, a chyrhaeddodd rownd derfynol ERA Awards 2015 . Mae’n cyfeirio at bob elfen o’r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd drwy gyfres o weithgareddau annibynnol sy’n gysylltiedig â theithio llesol.
  • Astudiaeth achos FfLlRh enghreifftiol Cefnogir yr adnodd hwn gan Raglen Cefnogaeth Genedlaethol Llywodraeth Cymru.
  • Nod Ysgol Cymru Bydd y wefan Nod Ysgol yn cael ei lansio ym mis Ebrill 2016 a bydd ar gael i unrhyw ysgol yng Nghymru. Bydd y wefan yn tywys ysgolion drwy’r camau allweddol tuag at gynyddu a chynnal y nifer o ddisgyblion sy’n teithio’n egnïol i’r ysgol a gallai’r ysgol ennill gwobr efydd, arian neu aur.
  • Adnodd Llythrennedd a Rhifedd Ysgolion Uwchradd Gwersi a deunyddiau ystafell ddosbarth ar gyfer Cyfnod Allweddol 3 y gellir eu cyflwyno fel rhan o gynllun gwaith i ddisgyblion Blwyddyn 8. Mae’r adnodd yn cynnig setiau data mathemategol, ffilmiau, darluniau ac erthyglau ysgrifenedig er mwyn ymgysylltu â disgyblion mewn gweithgareddau trafod strwythuredig.

Rhaglen addysgu a dysgu’r Fagloriaeth Gymraeg Mae pecyn deunyddiau dosbarth Sustrans ar gyfer y Fagloriaeth Gymraeg yn paratoi dysgwyr ar gyfer Her Dinasyddiaeth Fyd-eang Cyfnod Allweddol 4 fel rhan o’r pwnc Byw yn Gynaliadwy.

Arlein yn unig y ceir y rhan helaeth o’n deunyddiau – dywed ysgolion wrthym mai gwybodaeth electronig y maent yn ei ffafrio. Ceir yr adnoddau arlein o: http://www.sustrans.org.uk/cy/wales/amdanon-ni/addysg-phobl-ifanc-yng-nghymru/swyddogion-ysgol-bike-it-yng-nghymru

Bydd y cynllun achrediad Nod Ysgol yn nodwedd allweddol o’r rhaglen newydd, a bydd ar gael i unrhyw ysgol yng Nghymru. Bydd ysgolion yn gallu olrhain eu cynnydd eu hunain drwy dair lefel o gyrhaeddiad. Mae’r Nod Ysgol wedi bod yn gynllun poblogaidd dros ben ledled y DU ac rydym yn falch fod Cymru’n arwain gweddill y DU wrth gynnig yr adnodd arlein. Bydd gwefan ddwyieithog newydd y Nod Ysgol gyda manylion llawn am sut y gall ysgolion ymgeisio yn cael ei lansio ym mis Ebrill 2016. Bydd Teithiau Iach yn manteisio ar ddyddiau ac wythnosau penodedig sy’n gysylltiedig â theithio egnïol ar gyfer ysgolion. Y dyddiadau allweddol ar gyfer eleni yw:

Dyddiad / Digwyddiad

  • 21 Ebrill 2016 – Lansio gwefan Nod Ysgol
  • 18 – 29 Ebrill 2016 – Big Pedal – Cystadleuaeth ledled y DU, ysgolion yn cofnodi teithiau ar lein a chystadlu am wobrau
  • 4 Mai 2016 – Diwrnod Rhyngwladol Beicio i’r Ysgol
  • 16 Mai 2016 – Wythnos Cerdded i’r Ysgol (Iechyd Cyhoeddus Cymru)
  • Mehefin – Wythnos Beicio i’r Ysgol Sustrans
  • Mehefin – Wythnos y Beic (nid yw’r un peth ag Wythnos Beicio i’r Ysgol)
  • 5 Mehefin 2016 – Diwrnod Amgylchedd y Byd
  • Hydref – Mis Rhyngwladol Cerdded i’r Ysgol
  • 5 Hydref – Diwrnod Rhyngwladol Cerdded i’r Ysgol
  • Tachwedd TBC – Wythnos Diogelwch ar y Ffyrdd

Barn pennaeth am y rhaglen:
Dywedodd Sue Hurry, Prif Athrawes Ysgol Gynradd Llangrallo Mae’r gefnogaeth, arweiniad ac anogaeth ydym ni wedi’i gael gan Sustrans yn sicr wedi’n helpu ni wneud cynnydd trawiadol yn y nifer o blant sy’n cerdded, beicio a sgwtera i’r ysgol yn Ysgol Gynradd Llangrallo. Bydd lansiad Teithiau Iach yn ein helpu ni adeiladu ar y datblygiad hwn ac annog rhagor o blant a theuluoedd i deithio i’r ysgol mewn ffordd egnïol ac iach.

Adborth
Rydym yn gobeithio eich bod wedi gweld y wybodaeth hon yn ddefnyddiol. Byddem yn falch o glywed eich sylwadau, yn gadarnhaol neu’n negyddol, fel y gallwn wella ein gwasanaeth. E-bostiwch eich sylwadau at: ysgolioncymru@sustrans.org.uk

Os hoffech drafod gwaith Sustrans Cymru gydag ysgolion, neu’n fwy cyffredinol, cysylltwch â phrif swyddfa Sustrans Cymru ar (029) 20650602.